۱۳۹۶ يکشنبه ۲۶ آذر  ||   فارسی   ||   English
  Skip Navigation Links  
متن كامل خبر -سالياد 1390/8/5-
عالمي که دوست داشت بشنود و بينديشد

یادداشت محمدتقي فاضل ميبدي درباره آيت‌الله سید روح‌ الله خاتمي

 

 در ارديبهشت سال 1316 مقاله‌يي در روزنامه اطلاعات، به عنوان «زن زيباتر است يا مرد» به چاپ رسيد. نويسنده مقاله «سيدروح‌الله خاتمي‌اردکاني» بود که نام مستعار «ر – خ» در جاي نويسنده قرار داشت. زيبايي قلم، شيوايي بيان و مطالب ابتکاري و نگاه فيلسوفانه به موضوع داشتن باعث شد تا مقاله ياد شده به عنوان بهترين مقاله شناخته شود. حدود 10 روز بعد در همان روزنامه، با درج تصوير آيت‌الله خاتمي، نگاشته ايشان همراه با جايزه به عنوان برترين مقاله اعلام شد. اين نوشتار جاي درج مجدد آن مقاله نيست، اما هرکس آن يادداشت چند سطري را از نظر بگذراند، انگشت تعجب بر دهان مي‌گزد که چگونه يک روحاني که از حوزه سنتي اصفهان برخاسته، چنين نگاه عميق و عالمانه‌يي مي‌تواند به زيبايي‌هاي انسان، اعم از زن و مرد، داشته باشد. معمولا در ميان آدميان سطحي‌نگر تا سخن از زيبايي زن و مرد در ميان آيد، انصراف نگاه و ذهن به جذابيت‌هاي ظاهري و صوري بازمي‌گردد. اما کساني که نگاه وجودشناسانه و فيلسوفانه داشته باشند، ديد فراتري از اين داستان دارند. به گفته سعدي:

تو به سيماي شخص مي‌نگري/ ما تماشاکنان بستانيم

 

نويسنده اين سطور که سال‌ها با مرحوم آيت‌الله روح‌الله خاتمي معاشرت داشته، زيبايي نگاه و عمق انديشه و لطافت روح اين دانشي‌مرد را يک استثنا مي‌دانستم که در ميان عالمان دين وجود داشت. کسي که در سال 1316 به‌گونه‌يي ديگر بينديشد تا در جريده آن روزگار قلمش برتر شناخته شود و نويسندگان، احيانا غيرمذهبي، چنين قضاوت کنند که مقاله از لحاظ صورت و محتوا در موضوع خود در صدر نشسته است، مي‌توان گفت وسعت مطالعات مرحوم خاتمي در آن روزگار نيز استثنا بوده است. درخت ريشه‌دار انديشه اين عالم روشنفکر که از عمق تاريخي بالاتر از نيم‌قرن برخوردار بود، به‌گونه‌يي به بار نشست که محصولي جز بردباري و انديشه و آزادي در كنار تقوا و دينداري، نمي‌توان جست. هر كسي از در بر او وارد شد هراسي از فكر و آيينش نمي‌داشت. صاحب هر فكر و مرامي كه بود بي‌محابا با خاتمي وارد گفت‌وگو مي‌شد. همواره و هميشه، تا آنجا كه شاهد بودم، سخن گوينده را تا آخر با سكوت كامل و با احترام لازم گوش مي‌كرد.

 

... نديدم كسي را به خاطر سخن و افكارش محكوم كند.اما جملاتي كه عميقانه مي‌گفت چنان تاثيربخش بود كه مخاطب را شيفته و شيداي خود مي‌ساخت.

 

هيچگاه نديدم كسي را به خاطر فكر و كلامش تكفير كند. از دوستانم كه در دهه پنجاه در دانشگاه تبريز تحصيل مي‌كرد و افكار ماركسيستي داشت روزي او را نزد آيت‌الله خاتمي بردم؛ چنان افكار و اخلاق اين روحاني روشن‌ضمير در اين جوان دانشجوي هوادار ماركسيسم تاثيربخش بود كه هر وقت اين جوان، در ايام تعطيلات مي‌آمد، پس از ديدار پدر و مادر، بي‌درنگ ديدار بعدي او با مرحوم خاتمي بود. روزي به من گفت اگر همه روحانيون اينگونه بينديشند و با مخالفان فكري خود اين چنين برخورد كنند، در ايران كسي ماركسيست نخواهد شد. چرا چنين بود؟ در اينجا به چند ويژگي از اين عالم خردپذير و كم‌نظير اشاره مي‌كنم.

 

1- در روايات زيادي آمده است عالمي كه زمان خود را درست نشناسد، در برابر هجوم حوادث ناتوان است. مرحوم خاتمي در راستاي اين آموزه ديني فرزند فكري زمان خود بود، علاوه بر فراگيري دانش حوزوي كه استاد درس خارج بود با افق‌هاي باز بيرون حوزه‌ها نسبت داشت. كتاب‌هايي كه در كنارش داشت و آنها را مي‌خواند در كمتر خانه‌يي حتي روشنفكران تا چه رسد به منزل برخي روحانيون پيدا مي‌شد.

 

2- نفرت و انزجاري كه مرحوم خاتمي، گاهي از جمود و تحجر برخي روحانيون اظهار مي‌كرد، شايد در برابر كفر و الحاد چنين انزجاري بروز نمي‌داد. روزي پس از پيروزي انقلاب، شايد چند ماه گذشته بود، فرمود نگراني من از برخي آقايان كه اين دوران و اين نسل را نمي‌شناسند و در كارها مداخله مي‌كنند‌ بيشتر است تا نگراني از گروه‌هاي چپ که با انقلاب مبارزه مي‌کنند. ايشان استدلال تاريخي داشت. هميشه مي‌گفت كفر و الحاد حضرت علي (ع) را از پاي درنياورد، آن جمود و واپسگري و تحجر فكري خوارج بود كه حكومت علي (ع) را از جا كند و پيش از اينكه از كفر هراس داشته باشيم بايد از دينداري، متحجرانه هراس داشته باشيم. اما تحجر و انجماد فكري پيش از اينكه با ظلم و تضييع حقوق مردم مبارزه كند، دنبال مبارزه با كفر و الحاد، آن هم به شكل تفتيش عقايد است. چرا آن اندازه كه در كتاب‌هاي فقهي و كلامي ما كه درباره كفر و بلاد كفر و احكام كفار گفت‌وگو شده است، درباره ظلم و ظالم و برخورد با ظالم مبارزه نشده است.

 

3ـ پيش از يكصد و اندي سال پيش سيد جمال اسدآبادي گفت: الاسلام شي و المسلمون شي آخر، يعني اسلام چيزي و مسلمانان چيز ديگر هستند. به نظر مي‌رسد چيزي كه ميان مسلمين و اسلام فاصله انداخته است، فقدان فكر و شناخت درست از اسلام است. بارها گفته‌ام شناختي كه مرحوم طالقاني، خاتمي، شهيد مطهري، شهيد صدر، امام‌موسي صدر، شهيد بهشتي و ساير عالمان روشنفكر از اسلام داشتند، كثيري از علماي دين نداشته‌اند.

 

عمده اينکه اينان روش‌انديشي را با تقوا و دينداري در يك سبد ريخته بودند. اگر نوع تفكر چنين عالماني در حوزه‌ها به صورت يك قاعده درآمده بود شايد مسير مسلمين در اين روزگار به گونه‌يي ديگر بود و دنياي اسلام شاهد اين همه خشونت و نقض حقوق انسان‌ها و بدنامي براي اسلام نمي‌بود. زيبايي و لطافت روح دين اسلام جاي تمام ايدئولوژي‌ها را فرا مي‌گرفت. سزاوار است كساني كه به بهانه‌يي اسلام را مذهب ناقض حقوق و نافي انديشه و آزادي مي‌شناسند مروري به سنت و سيره عالماني چون آيت‌الله خاتمي اردكاني داشته باشند تا عالمان راستين دين را درست دريابند. بهترين راه براي شناخت اسلام، شناخت كساني است كه در سلوك خود آزادي، دينداري و روشنفكري را در كنار هم داشتند و با سيره خود سرخوردگان از دين را به عالم‌الوهيت و معنا بركشيدند و خاتمي نيز چنين بود.

 

 

 

وصف رخساره خورشيد ز خفاش مپرس

 

كه در اين آيينه صاحب‌نظران حيرانند

 

 

منبع: روزنامه اعتماد . پنجم آبان 1390

  
  
 
 
۱۳۹۱ اول آبان
فضیلت حج و عید غدیر از دیدگاه آیت الله سید روح الله خاتمی (ره)
۱۳۹۱ بيست و پنجم مهر
مراسم بیست و چهارمین سالیاد آیت الله سید روح الله خاتمی
۱۳۹۱ يازدهم فروردين
گزارش تصویری از نمایشگاه نوروزی "عکس و سند آیت الله سید روح الله خاتمی" /2
۱۳۹۱ يازدهم فروردين
بازديد سيد محمد خاتمي از نمايشگاه پنجره اي به خانه خورشيد
۱۳۹۱ ششم فروردين
گزارشی از نمایشگاه نوروزی "عکس و سند آیت الله سید روح الله خاتمی"
۱۳۹۱ ششم فروردين
گزارش تصویری از نمایشگاه نوروزی "عکس و سند آیت الله سید روح الله خاتمی"
۱۳۹۰ بيست و چهارم اسفند
نوروز91 در خانه فرهنگ خاتمی
۱۳۹۰ ششم آبان
گزارش بیست و سومین سالیاد آیت الله خاتمی(ره ) و حواشی مراسم
۱۳۹۰ ششم آبان
الگوگیری از اخلاق و منش آیت الله خاتمی نیاز جامعه امروز است
۱۳۹۰ پنجم آبان
عالمي که دوست داشت بشنود و بينديشد
 
© خانه فرهنگ خاتمی - 1387 - UNIK