۱۳۹۶ يکشنبه ۲۶ آذر  ||   فارسی   ||   English
  Skip Navigation Links  
آرامگاه آيت الله خاتمي

مقبره آيت الله خاتمي (ره) به عنوان بنايي شاخص و مورد احترام در نظر مردم شهر و حتي شهرهاي ديگر مطرح مي باشد. در سال 1367 با به خاك سپاري حضرت آيت الله خاتمي (ره) در مجموعه گلزار شهدا اردكان هويت تازه اي به آن مجموعه بخشيده شد و از آن سال به بعد گلزار شهدا به عنوان مكاني بسيار فراتر و ارزشمندتر از يك مجموعه آرامگاهي  عمومي در نظر همگان شناخته مي شود.

در آن زمان محل به خاك سپاري در نقطه اي خالي و به دور از قبور متراكم عمومي انتخاب گرديد تا حريم مقبره تعريف شده باشد و از اين موضوع مي توان فهميد كه در حدود سال هاي 67 و 68 تقريباً سطح گسترش قبور در مجموعه تا چه حد بوده است.

بعد از رحلت ايشان به خاطر شخصيت بزرگوار و محترمشان مي بايست مقبره اي درخور ايشان، طراحي و به مرحله اجرا درآيد، بنابر اين بعد از تصميم گيري مسئولان شهر، امر طراحي و نظارت بناي مقبره به جناب آقاي دكتر محمدرضا اوليا محول گرديد و ايشان با شناخت و تجربه ي ارزشمند خود، طرحي مناسب و خاص را ارائه نمودند و در مراحل پاياني ساخت بناي مقبره، مقاله اي مفصل و كامل، به قلم خود ايشان درخصوص مراحل طراحي و ساخت در ماهنامه سيماي اردكان (خردادماه 1373) چاپ گرديد. در اينجا عيناً تمام آن نقل مي شود.

يادمانها، رسانه اي براي ارتباط با آيندگان :

نگاهي بر روند طراحي مقبره حضرت آيت ا... خاتمي (ره)

 عرض ادب مي كنم به پيشگاه روح بزرگ خدا، كه نعمت جمهوري اسلامي به بركت وجودش نوعي «ارتباط» برقرار نمايد.

بر اين باورم كه بناي يادبود و يادمان ها به نوعي «وسائل ارتباطي» مستند و به نوعي «رسانه هاي گروهي» به شكل عناصر معماري و تجسمي پيام هاي فرهنگي امروز را به مخاطبان فردا و نسل هاي آينده انتقال مي دهند.

شما وقتي با فرزند خود به همدان سفر مي كنيد و آرامگاه ابن سينا اين عالم بزرگ اسلامي را به او معرفي مي نماييد، در واقع زمينه اي را فراهم مي سازيد تا نسل جوان به مواريث علمي و فرهنگي كشورش بينديشد ... در بارۀ آنها تأمل كند ... او را بشناسد و با شناخت او و امثال او با غرور و افتخار راه خودش را به سمت آينده پيدا نمايد.

از طرفي برنامه ريزان اجتماع مي توانند با بررسي و شناخت زمينه هاي اجتماعي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي به پيدايش و ظهور شخصيت هاي علمي و فرهنگي برجستۀ اين سرزمين، شرايط لازم را براي تداوم روش نخبگان و بزرگان بعدي براي آينده تدارك ببينند.

ابن سينا و حافظ نيازي به آرامگاه و بناي يادبود ندارند. اين ما هستيم كه مي بايست به نياز و ضرورت شناخت آنها آگاه شويم. اگر بنا داريم بناي آينده مان را درست پي ريزي كنيم.

اگر طرح آرامگاه ابن سينا و حافظ «نشانه» شهرهايي چون همدان و شيراز مي شود، در واقع وسيله اي براي «تذكر» مي گردند تا ما را نسبت به بايدها و نبايدهاي بيشماري متوجه سازند. همانطور كه اشاره شد بايد گفت آرامگاه شخصيت هاي علمي فرهنگي و سياسي يك «نماد» و «يادمان» است كه مي بايست بتواند نقش «پيام رساني» و «اطلاع رساني» خود را به نسل هاي آتي حتي الامكان به نحو شايسته ادا كند.

زمانيكه موضوع طراحي مقبرۀ حضرت آيت ا... خاتمي به اينجانب تحقق يافت. درود مي فرستم به روان پاك حضرت روح ا ... كه در ميان گلزار شهداء اردكان آرميده است. به ياد مي آورم بزرگواري، اخلاص، سادگي و صفاي آن مرد بزرگ و معلم اخلاق. اينجانب بر خود مي بالم كه خداوند شايستگي داد تا به عنوان خدمتگزاري كوچك در بناي آرامگاه بزرگ مردي چون حضرت آيت ا... خاتمي نقشي اندك ايفا كنم.

آنچه شده اگر خوبست همه از خوبي هاي حضرت اوست و حاصل زحمات همۀ عزيزان دست اندركار معمولاً پس از درگذشت عزيزان و بزرگواران جامعه حالات روحي افراد دور و نزديك به گونه اي است كه براي تحقق كارهاي اصولي مناسب نيست. تنوع علاقه ها، نگرش ها و زمينه هاي ذهني امكان دستيابي به راه حل واحد، منطقي و اصولي را دشوار مي سازد.

اينجانب بر اين باورم كه سال هاي اوليه هجران به سر خواهد آمد. آنچه مي ماند براي سال هاي متمادي بعد و قرن ها پس از ما وسيله اي براي اتصال و ارتباط با آيندگان خواهد بود. به همين دليل آنچه مي سازيم چون صرفاً براي امروز نيست و مصرف فردا دارد، شايسته است با دقت نظر و تأني و صرف انديشه، عمل كرد و از هر گونه شتابزدگي و عجله جداً احتراز نمود.

بزرگاني كه از بندگان خالص خدا بوده اند و در پيشگاه حضرت حق جل و علي مقامي داشته اند، بدون شك نيازي به گنبد و بارگاه ندارند. آنچه مهم است و مي بايست روي آن تأكيد كرد، آنكه اين نياز نسل حاضر و نسل هاي آينده است تا به طريقي و وسائلي نسبت به ابعاد شخصيت بزرگان قومشان كه از مواريث فرهنگي كشورش هستند «اطلاع» حاصل كنند و در طراحي مقبرۀ آيت الله خاتمي بيشتر در جستجوي آن بودم تا ابعادي از شخصيت ايشان را كه باتوجه به اوقاتي كه توفيق زيارتشان را يافته بودم در طرح متجلي سازم. برداشت هاي حقير در مورد خصوصيات بارز ايشان چنين بود:

1- علم   2- تقوا    3- خلوص    4- سادگي

بنده قطعاً صلاحيت آنرا ندارم كه بگويم كدام بر ديگري مي چربد. اما فكر مي كردم اين ويژگيهاي بارز مي بايست به نحوي در طرح مؤثر باشند و خداي ناكرده كاري نكنيم كه روح معظم اله از ما ناراضي شود.

يادم نمي رود اوائل انقلاب در اردكان در جمع برادران جهاد خدمتشان رسيديم. ايشان با دست مبارك خودشان، برايمان چاي آوردند. اين بزرگواري و به عبارتي تكريم مهمان از ويژگي هاي معلمان و مربيان بزرگ است. سادگي و خضوع و افتادگي ايشان در ميان روحانيان كم نظير بود. به همين دليل انسان مجذوب ايشان مي شد، از محضر ايشان «تأثير» مي گرفت و متحول مي گرديد؛ بدون اينكه ايشان حرفي بزنند و ادعايي داشته باشند.

طرح مقبره طرح ساده اي است و از مقبره هاي قديمي اردكان الهام گرفته شده است. بنده كار تازه نكرده ام فقط قبل از طراحي، چندين نمونه مقبرۀ قديمي اردكان را برداشت و بازنگاري كرديم تا از معماران گذشتۀ اين شهر فرهنگي و تاريخي، مقبره سازي را ياد بگيريم. آنها در كمال سادگي، پايدارترين، كاراترين و زيباترين آثار را از خود به يادگار گذاشته اند. از مصالح ساختماني جديد استفاده گرديده، تناسبات تغيير يافته و پاره اي از عناصر معماري اسلامي مانند گره، كاربندي و مقرنس به آن اضافه شده است.

در يك تجزيه و تحليل اجمالي سايت، بايد گفت متأسفانه عناصر متشكله مجموعۀ گلزار شهداء اردكان از يك انتظام منطقي برخوردار نيست. وجود عناصر ساختماني گوناگون با ويژگي هاي معماري و بصري مختلف كار طراحي را دشوار مي نمود. نوعاً ساختمان هايي كه در دو دهۀ اخير در مجموعه ايجاد شده اند، از غناي طراحي بي بهره اند و نمي توان آنها را به عنوان يك اثر فرهنگي تلقي كرد. از طرفي حذف آنها از مجموعه با توجه به جنبه هاي اجتماعي با سقف سوله در گوشه جنوبي گلزار شهداء بر مشكل طراحي مي افزود. اصولاً سوله يك فضايي صنعتي است و فضاي فاقد ظرافت و لطافت و همساز با روان آدمي است. ما مجبور بوديم با عناصر ناهماهنگ معماري موجود در محوطه، كنار بياييم. اگر ارتفاع آرامگاه را كم مي گرفتيم حاكميت با ساختمان سوله مي شد، ناچار شديم ارتفاع پاكار قوسهاي آرامگاه را بالا ببريم. از طرفي با اين نگرش كه بلندي آرامگاه مي تواند از بلنداي مقام علمي ايشان باشد.

مقبره داراي چهار ايوان كشيده است كه گنبدي كوچك بر فراز آن واقع شده كه كاربندي آجري عنصر اصلي سازه اي و تزئيني آن است. روزني با ابعاد متناسب در فوقاني ترين قسمت بنا ارتباط زائر با آسمان و عالم بالا را ميسر مي سازد.

معماري مقبره به گونه اي است تا در تابستان گرم اردكان ضمن تأمين سايه و جريان طبيعي هوا حضور و مكث زائران بومي و غير بومي ايشان را براي قرائت فاتحه ميسر مي سازد. براي تعديل شدت تابش خورشيد و تنظيم شرايط محيط، شبكه اي آجري در چهار جبهۀ بنا ايفاگر نقش اند.

به نشانۀ سال هاي امامت جمعه اردكان و يزد توسط آقا بر ساق دروني گنبد، سورۀ مباركۀ جمعه با خط ثلث نقش بسته است. در طاقچه هاي هشت گانۀ داخلي كار گره به روش معرق اجرا شده كه از نقوش متداول در معماري سرزمين هاي اسلامي است.

در ابتدا سعي بر اين بود كه در اين طاقچه ها اشعاري كه در خصوص مقام علمي و فرهنگي ايشان سروده شده انتخاب و نوشته شودو اما بعداً ديديم هر چه نوشته شده نمي توان بپاي پيام حضرت امام قدس سره الشريف برسد. لذا جبهه اي از آرامگاه براي ثبت پيام حضرت امام كه بمناسبت وفات آيت الله خاتمي انشاء فرموده بودند، درنظر گرفته شد تا عين دستخط مباركشان با حفظ هويت و اصالت خط به تناسب لازم بزرگ و بر ديوار ماندگار شود. اين حركت حركتي بديع در كتيبه نگاري است كه گرفتاريهاي خاصي را از نظر اجرايي دربر داشت. اما باعث شد به شيوه اي نوين در كار با سراميك برسيم كه در تاريخ معماري اين سرزمين سابقه ندارد اين روش را كه «لعاب برداري» نام نهاده ام در اولين كنگره سراميك ايران، ارائه نمودم كه از بركات وجودي آقاست.

سنگ قبر از نوع سنگ مرمر است كه سعي شده به نشانه سادگي ايشان باشد. قسمتي از آيه شريفه «...و يَبقي وجه ربك ... » به پيشنهاد جناب دكتر سيّد محمّد خاتمي با خط ثلث برادر عزيزم آقاي استاد محمود شير سليميان با قيد تارخ تولد و وفات آيت الله خاتمي نقش بسته است.

فضاي ساكتي بر نوشتار سنگ حاكم است كه مي تواند با سكوت خود پيام فراواني داشته باشد. در ذيل نوشتار امضا آقا كه تركيبي از كلمات «روح اله خاتمي» است با حفظ هويت و تناسب مربوط نقش بسته كه بنظر مي رسد به عنوان اثري از ايشان، در ايجاد ارتباطي طبيعي و صميمي با زائر، مؤثر باشد.

آيت الله خاتمي از تكريم، تعظيم، تملق و چاپلوسي بيزار بودند. لذا نوشتار سنگ فارغ از تعاريف متفاوت و ادبيات رايج منقوش بر ديگر سنگ هاست كه بعضاً كار را به مبالغه و ... مي كشاندو نوشتار در بالا «ذكر» و ياد حضرت باقي، و در پائين به اطلاعات ساده شده ضروري بسنده مي كند.

نماي بيروني بنا آجري است كه در لچكي ها به معلقي يعني تلفيقي از آجر و كاشي تبديل ميگردد. اين شيوه يكي از مناسب ترين نقوش سازگار با اقليم گرم و خشك است كه نمونه هاي اجرا شده آنرا مي توان در گنبد مسجد جامع يزد و تكيه امير چقماق ديد.

در قسمتهايي از نما، اسماء مقدس، آيات شريفه و احاديث منتخب به شيوه معرق اضافه مي شود. فوقاني ترين قسمت نماي بيروني را مقرنس هاي آجري احاطه كرده كه مي توانند با توجه به ويژگي خاص خود سايه روشن مطلوبي را فراهم و بر كيفيت فضاي گلزار بيفزايند.

ذكر اين نكته ضروري است كه گورستانهاي ما پس از انقلاب اسلامي با اشاعه فرهنگ شهادت از حالت مرده و متروكه درآمده به گلزار شهدا مبدل شده و مستمراً مراسم مختلفي را در خود پذيراست. نمي توان اينگونه فضاها را فضاهايي مرده تلقي كرد بلكه مي بايست بعنوان فضاي زيست و جزئي از مجموعۀ شهر بحساب آورد. در اين مجموعه ها خانواده هاي شهدا در كنار عزيزان خود ساعتهاي زيادي را مي گذرانند و آرامش مي گيرند، مردم در سنين مختلف، حتي كودكان در مراسم شركت مي كنند و روز و سال نو را نيز به ديدار عزيزان خود مي آيند. بهمين دليل لازم است با طرح ساماندهي، محوطه سازي و غرس درختان سازگار با اقليم فضاي گورستان به گلزاري ظاهري (پارك و فضاي سبز) مبدل گردد.

اثر معماري يك قطعه خط يا تابلو نقاشي نيست كه هنرمند بتواند عوامل مورد نياز خودش را جهت آفرينش اثر هنري براحتي انتخاب كند. كار معماري مطلوب شرايط مناسب و گسترده اي را طلب مي كند كه بحث آن فرصت مناسب ديگري مي خواهد. شرايط مناسب براي خلق آثار معماري هميشه و همه جا نيست و آنچه معمولاً مي سازيم ساختمان است نه اثر معماري و بين اين دو تفاوت هاي فاحشي است.

بعنوان مثال ما در زمينه خط و خوش نويسي پس از انقلاب اسلامي رشد چشمگيري داشتيم چون شرايط آن فراهم شد. اما در زمينه خلق  آثار معماري آن طور كه بايد موفق نبوده ايم. دليل آن فقدان شرائط مناسب و بي توجهي نسبت به اهميت مسئله بوده است.

به اعتقاد بنده تاريخ معماري معاصر ما بشدت فقير است. آنها كه زمينه ساز رشد و تعالي اند بايد فكري كنند و شرايط لازم را براي آفرينش آثار مطلوب معماري فراهم نمايند.

عليرغم اعتماد آقازاده هاي آقا و خصوصاً عنايت و توجه خاص جناب آقاي دكتر سيّد محمّد خاتمي براي ايجاد شرايط مناسب مادي و معنوي، متأسفانه نتوانستيم آنطور كه شايسته حضرت آيت الله خاتمي است انجام وظيفه كنيم. خوشحالي ما در اين است كه به بركت وجود آقا جواناني تربيت و با معماري سنتي آشنا شدند.

فرصت را مغتنم مي شمرم از رهنمودهاي جناب آقاي دكتر هادي نديمي بخاطر انتخاب طرح و ارائه نظرات اصلاحي كه در جلسات متعددي صورت گرفت تشكر مي كنم. ايشان به ما جرأت دادند كه به چنين اقدامي دست بزنيم. لازم مي دانم از همۀ عزيزاني كه در ساخت و ساز بقعه تلاش كرده اند صميمانه سپاسگزاري نمايم. آقايان استاد حاج علي اكبر آخوند (خرمي)، آسايش، كمالي، عسكري، پيرمداح، حاجي باقرپور و كارگر مديريت (وقت) ميراث فرهنگي استان يزد در تحقيق پروژه سهم فراواني داشته و دارند كه بدون كمك هاي فكري و اجرايي آنها چنين كاري ممكن نبود.

بنده خود را هميشه وامدار محبت ها و بزرگواريهاي بيت شريف آقا مي دانم كه كندي كار و نواقص فراوان را تحمل فرمودند.

اميدوارم خداوند روح بزرگ روح الله را از ما راضي و خشنود بفرمايد. محمدرضا اوليا

در اين مقاله جزئيات طرح در حد لازم توضيح داده شد و مهم ترين و با ارزش ترين مرحله ي كار، اندوخت تجربه و آموزش و تربيت نيروي انساني در كنار يكديگر ذكر گرديد و اين همان تجربه ارزشمندي است كه به بركت شخصيت بزرگوار حضرت آيت الله خاتمي (ره) بدست آمده و يكي ديگر از بركات وجودي ايشان مي باشد كه حتي در زمان رحلتشان نيز شامل حال مردم اين شهر مي شود.     

     

 

 

 

 
 
۱۳۹۱ اول آبان
فضیلت حج و عید غدیر از دیدگاه آیت الله سید روح الله خاتمی (ره)
۱۳۹۱ بيست و پنجم مهر
مراسم بیست و چهارمین سالیاد آیت الله سید روح الله خاتمی
۱۳۹۱ يازدهم فروردين
گزارش تصویری از نمایشگاه نوروزی "عکس و سند آیت الله سید روح الله خاتمی" /2
۱۳۹۱ يازدهم فروردين
بازديد سيد محمد خاتمي از نمايشگاه پنجره اي به خانه خورشيد
۱۳۹۱ ششم فروردين
گزارشی از نمایشگاه نوروزی "عکس و سند آیت الله سید روح الله خاتمی"
۱۳۹۱ ششم فروردين
گزارش تصویری از نمایشگاه نوروزی "عکس و سند آیت الله سید روح الله خاتمی"
۱۳۹۰ بيست و چهارم اسفند
نوروز91 در خانه فرهنگ خاتمی
۱۳۹۰ ششم آبان
گزارش بیست و سومین سالیاد آیت الله خاتمی(ره ) و حواشی مراسم
۱۳۹۰ ششم آبان
الگوگیری از اخلاق و منش آیت الله خاتمی نیاز جامعه امروز است
۱۳۹۰ پنجم آبان
عالمي که دوست داشت بشنود و بينديشد
 
© خانه فرهنگ خاتمی - 1387 - UNIK